ใส่ขนาดจริงเป็นเมตร ไม่ต้องคิดคิวเอง รู้เลยว่าต้องใช้ปูนกี่ถุง ทรายกี่คิว หินกี่คิว พร้อมแปลงเป็นจำนวนคันรถสำหรับสั่งของ
การคำนวณวัสดุคอนกรีตใช้วิธีปริมาตรแห้ง ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในงานก่อสร้าง หลักการคือปูน ทราย และหินตอนแห้งมีช่องว่างระหว่างเม็ดวัสดุอยู่มาก พอผสมกับน้ำแล้วเม็ดเล็กจะแทรกลงไปในช่องว่างของเม็ดใหญ่ ทำให้ปริมาตรรวมยุบลง
เพราะฉะนั้นถ้าอยากได้คอนกรีตสด 1 ลูกบาศก์เมตร ต้องเตรียมวัสดุแห้งไว้ประมาณ 1.54 ลูกบาศก์เมตร (ค่ามาตรฐานอยู่ระหว่าง 1.52–1.57) แล้วจึงแบ่งตามสัดส่วน จากนั้นแปลงปูนจากปริมาตรเป็นน้ำหนักด้วยความหนาแน่น 1,440 กก./ลบ.ม. แล้วหารด้วย 50 เพื่อได้จำนวนถุง
| อัตราส่วน ปูน : ทราย : หิน | ปูน (ถุง/คิว) | ทราย (คิว) | หิน (คิว) | กำลังอัดโดยประมาณ |
|---|---|---|---|---|
| 1 : 2 : 4 | 6.3 | 0.44 | 0.88 | ~180–210 ksc |
| 1 : 1.5 : 3 | 8.1 | 0.42 | 0.84 | ~240–280 ksc |
| 1 : 3 : 5 | 4.9 | 0.51 | 0.86 | ~140–180 ksc |
| 1 : 3 : 6 | 4.4 | 0.46 | 0.92 | คอนกรีตหยาบ |
กำลังอัดเป็นค่าโดยประมาณเท่านั้น ค่าจริงขึ้นกับอัตราส่วนน้ำต่อปูน คุณภาพวัสดุ การผสม และการบ่ม
1 : 2 : 4 เป็นสูตรที่ใช้กันมากที่สุดในงานบ้านพักอาศัยทั่วไป ทั้งเสา คาน และพื้น ให้ความแข็งแรงพอเพียงในราคาที่สมเหตุสมผล ส่วน 1 : 1.5 : 3 ใช้เมื่อวิศวกรระบุกำลังอัดสูงขึ้น หรืองานที่รับน้ำหนักมากเป็นพิเศษ ปูนจะเปลืองขึ้นราว 28% แต่แข็งแรงกว่าชัดเจน
ส่วน 1 : 3 : 5 และ 1 : 3 : 6 ใช้กับงานที่ไม่รับน้ำหนักโดยตรง เช่น คอนกรีตหยาบรองพื้นก่อนเทฐานราก (lean concrete) ซึ่งทำหน้าที่แค่ปรับระดับและกันดินปนคอนกรีตโครงสร้าง ไม่ควรนำสูตรกลุ่มนี้ไปใช้กับเสาหรือคาน
อัตราส่วนน้ำต่อปูนหรือ w/c ratio เป็นตัวกำหนดกำลังอัดที่สำคัญที่สุด ยิ่งใส่น้ำมากยิ่งเหลวและเทง่าย แต่กำลังอัดยิ่งตก โดยทั่วไปใช้ราว 0.45–0.55 เท่าของน้ำหนักปูน เครื่องมือนี้คำนวณที่ 0.5 ให้เป็นค่าอ้างอิง แต่หน้างานจริงต้องปรับตามความชื้นของทรายและหินที่ใช้ด้วย ทรายที่เพิ่งโดนฝนมีน้ำอยู่ในตัวมากจนต้องลดน้ำที่เติมลง
อีกเรื่องที่มีผลกับความแข็งแรงไม่แพ้กันคือการบ่มคอนกรีต ต้องรักษาความชื้นอย่างน้อย 7 วันหลังเท ด้วยการรดน้ำหรือคลุมด้วยกระสอบชุบน้ำ คอนกรีตที่ผสมถูกสูตรแต่ไม่บ่มอาจได้กำลังอัดต่ำกว่าที่ควรมาก
ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุด คือเครื่องมือนี้ใช้ประมาณการปริมาณวัสดุเพื่อสั่งของ ไม่ใช่การออกแบบโครงสร้าง งานเสา คาน พื้น ที่รับน้ำหนักต้องให้วิศวกรกำหนดกำลังอัด อัตราส่วน เหล็กเสริม และรายละเอียดอื่น ๆ ตามกฎหมายควบคุมอาคาร
เครื่องมือก่อสร้างอื่นที่ใช้คู่กัน: ปูนฉาบ ปูนก่อ ปูนกาว คำนวณกระเบื้อง · คำนวณสีทาบ้าน · แปลงไร่-งาน-ตร.วา · และถ้ากำลังคิดงบสร้างบ้าน ดู กู้บ้านได้เท่าไร
อัตราส่วน 1:2:4 ใช้ปูนราว 6.3 ถุงต่อคิว พร้อมทรายราว 0.44 คิว และหินราว 0.88 คิว · ถ้าใช้ 1:1.5:3 ซึ่งแข็งแรงกว่าจะใช้ปูนราว 8.1 ถุงต่อคิว
เพราะวัสดุแห้งมีช่องว่างระหว่างเม็ด พอผสมน้ำแล้วเม็ดเล็กแทรกลงช่องว่างของเม็ดใหญ่ ปริมาตรรวมจึงยุบลง ต้องเตรียมวัสดุแห้งไว้ราว 1.52–1.57 เท่าของคอนกรีตที่ต้องการ ค่ากลางที่นิยมคือ 1.54
1:2:4 ใช้งานทั่วไป เสา คาน พื้น (~180–210 ksc) · 1:1.5:3 สำหรับงานรับน้ำหนักมาก (~240–280 ksc) · 1:3:5 และ 1:3:6 สำหรับงานหยาบอย่างคอนกรีตรองพื้น ไม่ควรใช้กับเสาหรือคาน
ร้านวัสดุขายเป็นลูกบาศก์เมตร (คิว) และส่งเป็นคันรถ รถ 6 ล้อบรรทุกราว 3 คิว รถ 10 ล้อราว 7 คิว เครื่องมือนี้แปลงเป็นจำนวนคันรถโดยประมาณให้แล้ว
ทั่วไปเผื่อ 5–10% สำหรับการหกหล่นและความคลาดเคลื่อนของแบบ · งานเทติดพื้นดินหรือแบบไม่เรียบควรเผื่อมากขึ้นเป็น 10–15% เพราะคอนกรีตจะไหลลงไปในช่องว่าง
งานปริมาณมากหรืองานโครงสร้างสำคัญ คอนกรีตผสมเสร็จจากโรงงานควบคุมคุณภาพได้สม่ำเสมอกว่ามากและมีใบรับรองกำลังอัด ส่วนงานเล็กที่รถโม่เข้าไม่ถึงจึงผสมเอง ถ้าผสมเองต้องคุมสัดส่วนและน้ำให้คงที่ทุกโม่